Landelijke Werkgroep Gemeentecontacten
Nederland - Duitsland

terug

Bericht zur Lage, ontmoetingsdag Bunnik 21 maart 2015

Het Bericht zur Lage moet beginnen met het momenteel grootste maatschappelijke probleem - de omgang met vluchtelingen. Het enorme aantal asielzoekers en de onwetendheid over hun achtergrond en hun religie hebben de laatste maanden vooral angst en weerstand opgeroepen, die zich o.a. in de vorm van Pegida uit.
Daarom heeft de Diakoniepräsident Ulrich Lilie opgeroepen tot engagement voor democratie en tegen vreemdenhaat. Hij gaat er vanuit, dat het conflict niet draait om een confrontatie tussen de joods-christelijk traditie en de Islam maar wel om een strijd tussen een liberale maatschappij en mensenverachtende tendensen. Volgens hem mogen democratiemoeheid en steeds teruglopende deelname aan verkiezingen niet genegeerd worden.
Om de maatschappelijke vrede te behouden is volgens hem een brede religieuze kennis nodig.
Ook de Bisschop van Berlin-Brandenburg Markus Dröge vraagt erom "een nieuw kennisoffensief met het onderwerp religie te starten. Want wie van de religies niet op zijn minst de basis kent en verstaat is bijzonder snel bereid, zich op te laten stoken tegen al het vreemde."
Daarom moeten volgens hem de joodse, christelijke en moslimse theologie aan de universiteiten en de godsdienst onderwijs op school geïntensiveerd worden. En zo steunt de Bischöfin van Mitteldeutschland Ilse Junkermann de in Thüringen beoogde islamitische godsdienstlessen en gaat er vanuit, dat universitair opgeleide onderwijzers in staat zijn, de islamitische jeugd te leren om over hun geloof te praten, wat de basis moet zijn voor een vreedzame samenleving.
Want "Conflicten en oorlogen hebben geen eendimensionale oorzaak maar moeten multi perspectivisch worden gezien" dat is de mening van Ellen Ueberschär, ze is de Generalsekretärin van de Kirchentag.
Als antwoord op de bedreigingen van deze tijd zal op de Kirchentag, die over 3 maanden in Stuttgart wordt gehouden, herinnerd worden aan de zogenaamde Stuttgarter Erklärung van 1945. Daarin staat o.a.: "...we klagen ons zelf aan, dat we niet moediger hebben bekend, trouwer hebben gebeden, niet vrolijker hebben geloofd en niet intenser hebben geliefd."

Als reactie op de tegenwoordig harde en afwijzende vluchtelingenpolitiek neemt het traditionele kerkasiel deze factoren mee en geeft hun vorm. Kerkasiel is een tijdelijke opvang van vluchtelingen zonder wettelijke verblijfsstatus en is meestal gebaseerd op een stilzwijgende afspraak tussen kerk en staat.
In februari maakten er 411 mensen gebruik van deze bescherming door de evangelische en katholieke kerken. Hulp komt daarbij o.a. van de Landessynode van de Nordkirche, die nog op 27 februari het besluit naam, kerkgemeenten ook verder te steunen, die vluchtelingen beschermen voor de onmenselijke omstandigheden in hun herkomstlanden.
Begin van het jaar ontstond een groot conflict toen de Duitse minister voor binnenlandse zaken Thomas de Maizière het kerkasiel principieel en fundamenteel had afgewezen. Hij beweerde, dat het kerkasiel zich boven het geldende recht stelt en de Europese overeenkomst van Dublin misacht.
Ondertussen heeft hij deze verwijt terug genomen en van kerkelijke kant is een betere samenwerking met de Duitse variant van het COA toegezegd.

Om vluchtelingen beter te kunnen helpen bij het inburgeren werken ondertussen de evangelische en katholieke kerk, de Diakonie en de Caritas samen in organisaties zoals b.v. de in januari opgerichte Ökumenische Flüchtlingshilfe Leipzig.
Het doel is, de isolatie van vluchtelingen te vermijden, hulp te bieden bij de integratie en onderdak te vinden. Dit toenemend ook in gastfamilies, die zich in grote aantallen daarvoor hebben opgegeven - vooral in het zogeheten "Pegida-Land" Sachsen.

Het tweede grote probleem is, dat Duitslands economische groei steeds meer armoede als gevolg heeft. Minder werklozen heet niet automatisch meer welstand voor iedereen.
"Tegenwoordig zijn ongeveer 20% van de kinderen en tieners van armoede bedreigd. Dat heet, hun ouders hebben minder dan 60% van het modaal inkomen te besteden".
Vaak zijn alleenstaande moeders betroffen en er is een toenemende aantal mensen, die zelf met twee banen niet rond kunnen komen. Ook de wettelijk ingevoerde basissalaris heeft daar niet veel aan veranderd.
Ondertussen zijn het bijna 18% van de vrouwen, die op de rand van de armoede staan. Ze verzorgen meestal jarenlang zieke familieleden en bouwen daardoor niet genoeg pensioen op.
Daarom vraagt b.v. de Vrouwensynode van de Nordkirche, dat dit soort huishoudelijk zorgwerk net zo wordt vergoed als dat van de "professionals" en daardoor een kans bestaat voor pensioensopbouw. Het Diakonische Werk waarschuwt voor de momentele ontwikkeling dat rijke mensen steeds rijker worden en de armoede nu ook al de middenstand heeft bereikt.
Er wordt vanuit de Diakonie duidelijk gevraagd, deze tendens tegen te houden. "Het is de hoogste tijd om de situatie realistisch in te schatten en alle maatschappelijke krachten te bundelen om de oorzaken te herkennen en te benoemen en dat probleem blijvend op te lossen" zei Christoph Künkel (hij is een vertegenwoordiger van het Diakonische Werk - Vorstandssprecher in Niedersachsen).

De overgang naar duurzame energie gaat ook aan de kerk in Duitsland niet voorbij. Zo heeft zich de Nordkirche b.v. het doel gezet, tot het jaar 2050 "CO2 neutraal" te zijn. Het bestaat de plan, om 0,8% van de kerkelijke belasting te gebruiken voor de klimaatdoelen. Daarbij hoort, dat niet alleen de technische mogelijkheden onderzocht en verbeterd worden maar ook een verandering komt in het denken en doen, om zo veel als mogelijk CO2 te vermijden.

Het Duitse thema van de passionstijd is dit jaar "7 weken zonder ..." De werkgroep voor milieuvragen van de EKD heeft dan ook opnieuw opgeroepen tot "auto vasten" . Dat houdt in, in de tijd voor Pasen auto's te laten staan en voor afstanden tot 5 km - of meer - vaker het fiets te gebruiken. Ook is de kerk eigenaar van relatief veel grond en bodem en zal opnieuw moeten bedenken hoe daarmee om te gaan is. Voorgesteld is, nieuwe bossen aan te planten en naast graan ook wind- en zonenergie te oogsten.
Dat roept dezelfde discussies op als die, die we ook in Nederland kennen. Toch het is geen principiële weerstand, meer een protest tegen de grote windparken met de megawindmolens. Maar het staat ook de duidelijke vraag of het echt nodig is, landbouwgrond te gebruiken voor zonnepanelen ofschoon deze beter op daken, bijzonder ook op kerkendaken geplaatst kunnen worden. Om de schepping te bewaren zouden - volgens een EKD verklaring - principiële vragen aan het tegenwoordige economische systeem en zijn gevolgen voor het klimaat gesteld moeten worden .

Een heel belangrijke punt van discussie binnen de EKD is op dit moment ook weer de Sterbehilfe of te wel euthanesie. Onderzoek heeft uitgewezen, dat ongeveer 2/3 van de ondervraagden de wens hebben, thuis te sterven en "wel "kort en pijnloos". Toch meer dan de helft overlijdt in een ziekenhuis en bijna 20% in een verpleeghuis. De meeste mensen zijn bang voor een jarenlange ziektebed en /of voor dementie en vrezen hun waardigheid en zelfbeschikking kwijt te raken. Daarom wordt in Duitsland nu steeds vaker over een "zelfbestemde dood" met hulp (ondersteuning) van huis- en kliniekartsen gesproken. Toch is euthanasie door het verleden voor Duitsers een heel zwaar belast woord.

De EKD heeft zich in de maatschappelijke discussie duidelijk tegen een actieve rol van het medisch personeel uitgesproken. Ze steunt daarentegen het uitbreiden van de Hospizbeweging en het werk van de palliatief afdelingen. De inrichtingen van de diaconie zullen ook verder daarmee uitgebreid worden. "Dat doktoren, verpleegsters, diakens en dominees en niet te vergeten al de vrijwilligers in de hospizen zich inzetten voor het behoud van de waardigheid van stervenden" is volgens een verklaring van de EKD een teken, dat veel duidelijker is dan de legalisering van een dood op verlangen of de hulp bij suïcide.