Landelijke Werkgroep Gemeentecontacten
Nederland - Duitsland

terug

VERMISCHTES

december 2012

Verraderlijk dagboek

Zelfs 23 jaar na de opening van de binnengrenzen in Duitsland houden de lotgevallen van politiek vervolgden in de DDR de gemoederen nog bezig. Dat bleek op 9 november in de Versöhnungkirche in Zwickau. Circa 30 vrouwen en mannen, allen ouder dan 60, luisterden naar de verhalen van drie mannen die ten tijde van de DDR gevangen hadden gezeten.
Andreas Lorenz is een van hen. De in 1950 in Aue geboren predikantenzoon wilde als jongen samen met gelijkgezinden eigenlijk de DDR alleen maar veranderen door een democratisch socialisme op te bouwen. Natuurlijk waren we kinderen van overtuigde kameraden. Wat wij gemeenschappelijk hadden, was de tegenstrijdigheid tussen wat we op school moesten zeggen en de praktijk van alledag. Deze huichelarij beviel ons niet. Al spoedig vormden we een groep van 7 jongeren om kritisch te discussiëren over de politieke ontwikkeling. Toen het enige meisje van de groep haar dagboek verloor, raakte dat in handen van de Stasi die onmiddellijk in actie kwam. In februari 1970 werden de eerste leden van de groep gearresteerd. Wegens staatsvijandige hetze en groepsvorming werd Lorenz in mei 1971 tot een gevangenisstraf van 5½ jaar veroordeeld. Johannes Kirsch werd na het einde van de oorlog door de Russische bezetter gearresteerd. Zijn straf wegens vermeende spionage: 20 jaar werkkamp. Gerhard Schneider behoorde in 1951 tot de 19 jongeren die in het scholierenproces erden berecht. Voor 13 jaar moest de toen 19 jaar oude Schneider de gevangenis in. Na gratieverlening werd hij in 1956 uit de gevangenschap ontslagen.

(Der Sonntag, 18 november 2012)


Rondleiding blijft worsteling

Vertellen over het onrecht in de DDr, maar tegelijkertijd afstand van het verleden proberen te nemen. Dat is een van de paradoxen waar ex-gevangenen mee te maken krijgen, die rondleidingen geven in de voormalige Stasigevangenis Hohenschönhausen in Berlijn. Uit hun verhalen blijkt dat het verleden nog lang geen afgeloten hoofdstuk is. De VU-studente Mirjam Dorgelo heeft hierover een masterscriptie geschreven. Zij heeft onderzoek gedaan naar de dynamiek tussen herinneringen en de manier hoe mensen omgaan met de fysieke kenmerken van gebouwen. Zij heeft dat toegespitst op de Gedenkstätte Hohenschönhausen, een voormalige gevangenis van de Oost-Duitse geheime dienst, de Stasi. De verhalen van de ex-gevangenen zijn heel sterk geklinkt aan de verschillende ruimtes in de gevangenis. Geuren en geluiden, zoals bijvoorbeeld het geluid van grendels op de deur die gebruikt werden om je uit je slaap te houden, roepen allerlei herinneringen op. Mirjam Dorgelo was verbaasd dat geluiden, geuren, het zien en aanraken van het exterieur en interieur van de voormalige gevangenisgebouwen zo'n grote rol spelen in herinneringen. Dat komt ook doordat het interieur van de gevangenis door de Stasi helemaal psychologisch was uitgedokterd. Dorgelo heeft het, zegt ze, als lastig ervaren om het vertrouwen van de ex-gevangenen te winnen.

(Duitslandweb, 22 november 2012)


Beyond Wriezen: leven na de jeugdgevangenis

De Nederlandse filmmaker Daniël Abma volgde drie jonge Duitse delinquenten nu hun vrijlating uit de jeugdgevangenis Wriezen in het Oost-Duitse Brandenburg. Zijn film Beyond Wriezen (Duitse titel: Nach Wriezen) draaide in november in Amsterdam op het documentairefestival IDFA.
Ergens halverwege de film laat Marcel (25) zijn tatoeages zien. Het zijn abstracte figuren. Ze verbergen de hakenkruizen die hij vanaf zijn 13e had laten zetten. Alleen zijn tenen verraden nog zijn verleden als neonazi: er staat NSDAP - de nationaal-socialistische partij van Adolf Hitler - op getatoeëerd, op elke teen een letter. De jongen droeg de verkeerde kleren en luisterde naar de verkeerde muziek. Het ging Abma niet om wat de jongens hadden uitgehaald. Hij wilde laten zien hoe het leven van de jonge delinquenten er in Duitsland uitziet als ze vrij komen. Een van de Duitse problemen is de Duitse reclassering, vertelt Abma in Amsterdam. Die doet niet genoeg om de jongens te helpen. Met zijn hoofdpersonen heeft Abma nog steeds contact. Hij heeft veel moeten investeren in de relatie met de jongens. Abma liet hun de film, toen die af was, in Wriezen zien. Ze vonden hem heel cool.

(Duitslandweb, 22 november 2012)


DDR-verwerking in boeken

Op vrijdag 9 november heeft Duitsland de val van de Berlijnse Muur 23 jaar geleden herdacht. Ter gelegenheid daarvan is onlangs een aantal boeken met het thema DDR en daarna verschenen c.q. herdrukt.
Eugen Ruge: In Zetten des abnehmenden Lichts (8ste druk december 2011) (Rowohlt Verlag GmbH). Deze roman won vorig jaar de prestigieuze Deutscher Buchprets. De debuutroman gaat over vier generaties Duitsers en geeft een beeld van het leven in de DDR. (Van dit boek is ook een Nederlandse vertaling op de markt).
Andrea Hanna Hünniger: Das Paradies. Meine Jugend nach der Mauer. (Cotta/Klett). Andrea Hünniger is vijf jaar als de Berlijnse Muur valt. Ze groeit op in Oost-Duitsland. Haar ouders zwijgen over de DDR terwijl zij steeds nieuwsgieriger wordt. Haar boek is een portret van de generatie die de DDR alleen uit de herinneringen van ouders kent. (Ook van deze roman bestaat een Nederlandse vertaling).
Uwe Tellkamp: Der Turm. Geschichte aus einem versunkenen Land (Suhrkamp Verlag, Frankfurt/Main, 2008). (Ook als Taschenbuch). Tellkamp brak in 2008 internationaal door mijn zijn lijvige semi-autobiografische roman Der Turm. Geschichte aus einem versunkenen Land (in het Nederlands vertaald als De Toren. Verhaal uit een verzonken land, 2009). In Der Turm neemt Tellkamp de lezer mee op avontuur in de laatste zeven jaar van de Oost-Duitse dictatuur. Het boek verhaalt van de medicijnenstudent Christian Hoffman en allerlei mensen uit diens omgeving die laveren tussen aanpassing en verzet in een 'zieke' maatschappij.
Christa Wolf: De gedeelde hemel (Van Gennep Amsterdam, 2012). De klassieker Der geteilte Himmel van de in 2011 overleden Oost-Duitse schrijfster Christa Wolf stamt uit 1963 en werd in de DDR herhaaldelijk verboden. Deze zomer verscheen een Nederlandse vertaling. De relatie van hoofdpersoon Rita met Manfred komt onder druk te staan door verschillende visies op het Oost-Duitse bewind.

(Duitslandweb, 22 november 2012)


Luther wilde liever in de Elbe liggen

Teraardebestelling is de enige echte christelijke begrafenisvorm - zo denken veel kerkleden nog steeds. Wat slechts weinigen weten: de kerkhervormer Martin Luther dacht helemaal niet zo en opende daarmee de deur voor een groeiende variëteit aan vormen, die nu soms door de kerken betreurd wordt. Luther oriënteerde zich aan de bijbel en daar staat niets te lezen over een verplichte wijze van begraven. Luther gaat zelfs nog een stap verder. In verband met de pest die in 1527 in Breslau woedde, schrijft hij: "Want ze brachten ze niet alleen weg, maar verbrandden de lijken allemaal opdat de lucht heel zuiver bleef." Luther breekt daarmee met twee taboes: hij veroordeelt de verbranding van lijken niet en hij bepleit om besmettelijke ziekten te voorkomen de opening van begraafplaatsen buiten de stad, ver weg van de kerken. Door de problemen in zijn woonplaats Wittenberg is de reformator het idee van een Wasser- en Baumbestattung aangenamer. "Als de begraafplaats al in aanzien moet staan, dan zou ik liever in de Elbe of in het bos willen liggen."

(Der Sonntag, 25 november 2012)


Beste kerkelijke website gezocht

Het Evangelische Medienverband in Sachsen (EMV) is op zoek naar de beste internetsite van een kerkelijke gemeente of een diaconale instelling in Saksen. Deze zal ook met de mediaprijs 2013 worden onderscheiden. Tot 31 januari kunnen kerkelijke gemeenten of instellingen vand e Landeskirche Sachsens hun internetsite aanmelden. De jury die uit publicisten en kerkelijke vertegenwoordigers bestaat, zal tussen 15 februari en 15 maart de ingezonden sites beoordelen. Criteria zijn actualiteit, overzichtelijkheid, informatie en creativiteit. In april 2013 worden de winnaars bekend gemaakt. Er kan o.a. een dagexcursie per bus voor 45 deelnemers naar Wittenberg worden gewonnen.

(Der Sonntag, 25 november 2012)


Feestdrukte niet te vroeg beginnen

Op de vroege opening van de Weihnachtsmarkt in Rostock hebben vier kerkelijke leiders in de Kirchenkreis Mecklenburg kritiek geuit. "Wij willen ervoor pleiten aan gedenkdagen in november zoals Volkstrauertag, Buß- und Bettag en Ewigkeitssonntag meer aandacht te besteden", aldus een verzoek van de vier. Zij deden een appèl op de gemeenten in Mecklenburg om een voorbeeld te nemen aan de hoofdstad Schwerin. Het gemeentebestuur aldaar had reeds in 2007 besloten dat de Weihnachtsmarkt in die stad niet voor Totensonntag geopend mocht worden. Daarvoor duurt de markt dan nog tot enkele dagen na Kerstmis. "Met dit compromis kan iedereen goed leven", verklaarde een woordvoerder van de bisschop, Christian Meyer. Behalve Schwerin wachten ook Wismar, Greifswald en Stralsund met de opening van de markt tot na Totensonntag. Toen indertijd de Weihnachtsmarkt in Rostock voor Totensonntag geopend zou worden, kwamen er protesten vanuit de kerken. De Ost-CDU bemoeide zich ermee en verhinderde het voornemen.

(Mecklenburgische&Pommersche KZ, 2 december 2012)


Margot Käßman wil andere groei

De theologe Margot Käßman heeft opgeroepen om anders te gaan denken over economische groei. "Groei is geen doel op zichzelf, het gaat meer om de vraag hoe wij willen groeien", zei zij tijdens een kerkdienst met het thema anders wachsen ter gelegenheid van Buß- und Bettag in de Thomaskirche in Leipzig. Tevens pleitte zij voor meer dan 1000 toehoorders voor een Ethik der Genug. "We moeten niet wegkijken maar observeren. Niet toeschouwen maar ons ermee bemoeien", aldus Käßman. Het Saksische initiatief anders wachsen wil de verzamelde 3000 handtekeningen op de eerste adv entszondag in het Haus der Leipziger Thomasgemeinde overhandigen aan landsbisschop Jochen Bohl. De ondertekenaars verzoeken de EKD om een brede publieke campagne over het thema Wirtschaf braucht Alternativen zum Wachstum.

(Der Sonntag, 2 december 2012)

(Ab Brandenburg, december 2012)

terug