Landelijke Werkgroep Gemeentecontacten
Nederland - Duitsland

terug

VERMISCHTES

december 2014


Deze editie van Vermischtes staat voornamelijk in het teken van de Friedliche Revolution, die in november 1989 de val van de Berlijnse Muur en het IJzeren Gordijn inluidde.

Herdenking van de vreedzame revolutie
Ook in Magdeburg werd in de herfst van 1989 geprotesteerd tegen de onvrijheid en de willekeur van de overheid. Politie en Stasi traden bruut op tegen de demonstranten, maar de tijd van angst voor de macht van de staat behoorde definitief tot het verleden. De slogan Wir sind das Volk gaf blijk van het nieuwe zelfbewustzijn. Op 9 november ging de grens open. Het real existierende Sozialismus had definitief schipbreuk geleden.
Met talrijke activiteiten wordt in Magdeburg de herfst van 1989 herdacht. Een hoogtepunt is een mars vanaf verschillende voormalige locaties van Stasi en DDR-regime in de stad. Op 9 november van dit jaar trokken veel burgers vanaf drie standplaatsen naar de Dom. Ontmoetingsplekken waren de gedenkplaats Moritzplatz (voormalige Stasi-gevangenis), de Walther-Rathenau-Straße (tot 1989 MfS - Ministerium für Staatssicherheit) en de voormalige SED-Zentrale aan de Gerhard-Hauptmann-Straße. Bij aankomst van alle groepen bij de Dom werd om 14.00 uur in dit kerkgebouw een dankdienst gehouden met als thema Unglaublich, wenn Mauern fallen. De preek werd gehouden door de vroegere superintendent van Leipzig-Oost, Friedrich Magirius.
In de Dom is vanaf 9 november een expositie te zien met de titel Herbst 1989 in Magdeburg. Deze door de Gedenkstätte Moritzplatz en door het Bürgerkomitee Magdeburg ingerichte tentoonstelling wil de moed van de burgers van de stad in het jaar van de vreedzame revolutie herdenken.
(Glaube+Heimat, 9 november 2014)

Nordkirche herdenkt 25 jaar Mauerfall
Met kerkdiensten, herdenkingen en discussiebijeenkomsten heeft de Nordkirche op zondag 9 november de val van de Muur 25 jaar geleden herdacht. >De gebeden en de kaarsen van de christenen tijdens de maandagdemonstraties waren een levend teken van het licht van God achter Muur, prikkeldraad en levensgevaarlijke grensstroken<, aldus bisschop Gerhard Ulrich (Schwerin). 9 november is ook aanleiding voor de gefuseerde Nordlkirche >om elkaar te ontmoeten en elkaar de geheel verschillende verhalen en feiten te vertellen.
Bisschop Ulrich preekte op 9 november in de Dom van Schwerin. Aansluitend was er een plechtigheid van de deelstaten Mecklenburg-Vorpommern en Schleswig-Holstein. De andere bisschoppen van de Nordkirche ruilden de kansels. In de St.-Nikolai-Dom van Greifswald leidde bisschop Kirsten Fehrs (Hamburg) de dienst, en Gothart Magaart (Schleswig) ging voor in Bad Doberan. Na deze kerkdienst vond er een rondleiding plaats met het thema Wendeherbst '89 onder leiding van de president Carl-Christian Schmidt.
(Mecklenburgische&Pommersche KZ, 9 november 2014)

Wer, wenn nicht Gauck!
De vraag mag wel worden gesteld. Bondspresident Joachim Gauck heeft zijn mening over de rood-rood-groene coalitie in Thüringen ingekleed in een vraag. Zijn probleem is of de Linke die het ene rood van deze verbinding vormt, en mogelijk de minister-president zal leveren, inderdaad al zo ver van de ideeën van de SED verwijderd is die deze 'bij de onderdrukking van de mensen' had. Met dit probleem staat Gauck stellig niet alleen. Menige burger in Oost-Duitsland zal, al is het een stembus-uitslag, geen goed gevoel hebben bij deze gedachte. In zoverre zijn deze uitlatingen van de Bondspresident veel burgers uit het hart gegrepen.
Maar hij heeft er ook een discussie mee aangezwengeld, die betrekking heeft op zijn ambt als president: Mag hij zijn mening ventileren over politieke en democratisch gelegitimeerde partijen? De reacties op zijn geprofileerde uitlatingen reiken van grote verontwaardiging – ook in christelijke kringen – tot toejuichingen. Nemen we alleen maar de uitlatingen van Friedrich Schorlemmer die een lans breekt voor de leider van de Linke, Bodo Ramelow, en hem attesteert dat hij zich van zijn SED-verleden probeert te distantiëren.
Maar als men zich realiseert dat in de komende Thüringer regeringsfractie twee voormalige IM (Inoffizielle Mitarbeiter) van de DDR-Staatssicherheit zitting zullen hebben, krijgt de zaak een ander tintje, zeker als men in aanmerking neemt dat Joachim Gauck zelf jarenlang bespioneerd werd. Dan is het legitiem dat hij deze vraag stelt – plaatsvervangend voor iedereren die iets dergelijks moest ondergaan. Wie anders heeft het ambt en de ervaring om dat te doen!
(Christine Reuther in een commentaar in Der Sonntag, 9 november 2014)

Toegang tot Stasi-akten veilig stellen
De Stasi-gevolmachtigde Roland Jahn heeft het belang van de media bij de verwerking van de DDR-dictatuur benadrukt. De wet op de Stasi-akten geniet hoge prioriteit, verklaarde Jahn onlangs bij de sluiting van het congres van het Verband Deutscher Zeitschriftenverleger (VDZ) in Berlijn. Zonder de media zouden veel misstanden niet zijn opgehelderd.
Hij verklaarde er voorstander van te zijn de Stasi-akten >voor altijd toegankelijk te houden<. Het is volgens hem iets bijzonders om deze documenten te kunnen gebruiken. Alleen doordat moedige burgers de akten in veiligheid hebben gebracht, zijn de intriges van de geheime dienst aan het licht gekomen.
De verwerking is volgens Jahn nog lang niet ten einde. In dit verband verwees hij naar de farmaceutische experimenten van Westduitse ondernemingen die medicijntests in de DDR hadden uitgevoerd zonder toestemming van de patiënten. Dat is mensonwaardig.
(Mecklenburgische&Pommersche KZ, 16 november 2014)

Tentoonstelling kritische DDR-literatuur
Een expositie over kriitische literatuur in de DDR is momenteel te zien in de Stadtbibliothek Chemnitz. Onder de titel Es ging seinen Gang worden op twintig panelen voorbeelden van kritische DDR-schrijvers als Erwin Strittmatter, Brigitte Reimann, Stephan Heym, Christa Wolf, Erich Loest en Reiner Kunze gepresenteerd. Bovendien worden voorbeelden getoond hoe literatuur in de DDR verkregen en verspreid werd.
De tentoonstelling werd op 6 november geopend door de Saksische gevolmachtigde voor de Stasi-akten, Lutz Rathenow. Rathenow verklaarde daarbij: >Hoe spannend, conflictueus en hoopvol de DDR was, is in haar literatuur duidelijk te merken. Wie een idee van de DDR wil krijgen, moet haar boeken lezen. Ook die, die alleen in het Westen of na 1990 verschenen.
De reizende tentoonstelling is georganiseerd door het Martin-Luther-King-Zentrum für Gewaltfreiheit und Zivilcourage. Hij is tot 6 januari 2015 te zien in de Stadtbibliothek Chemnitz.
(Der Sonntag, 16 november 2014)

Oppositie in de DDR van 1987 tot 1989
Het is een tamelijk dik dagboek dat nog net op tijd ter gelegenheid van het jubileum van de vreedzame revolutie is verschenen. Vier vertegenwoordigers van oppositionele groepen hebben hun agenda's, foto's en publicaties uit de laatste jaren van de DDR geselecteerd en gebundeld tot een indrukwekkende kroniek.
Op deze wijze moet Weg in den Aufstand ook door middel van materiaal van mensen die er destijds bij betrokken waren, worden verduidelijkt en gecorrigeerd. De kroniek met het uit huidige visie ten dele banale perspectief wordt bovendien verrijkt met verklaringen over de totale situatie in de DDR en in het Oostblok en over de Stasi-activiteiten van individiuele medewerkers.
(Thomas Rudolph, Oliver Kloss, Rainer Müller, Christoph Wonneberger (Hrsg.): Weg in den Auifstand. Chronik zu Opposition und Widerstand in der DDR , ArakiVerlag, 2014)
(Der Sonntag,. 23 november 2014)

Oude en nieuwe propaganda
(Sprüche aus Asche zet DDR-aanplakbiljetten en nieuwe reclame-affiches tegenover elkaar)
Door propaganda ontstaat verlies aan werkelijkheid, analyseerde ooit de joodse historica Hannah Ahrendt, terugkijkend op het Derde Rijk. Deze gedachte hebben fotograaf Hans-Jörg Schönherr (Dresden) en de auteur Christoph Kuhn (Halle) opgepakt en een platenboek samengesteld waarvan de titel aan het bijbelboek Job is ontleend: 'Jullie betoog is louter zand, jullie verweer een lemen schild ' (Job 13: 12). Daarin zetten zij oude propaganda-affiches van de latere DDR en nieuwe reclame-affiches van het herenigde Duitsland tegenover elkaar.
>Het naast elkaar van afbeeldingen uit twee perioden nodigt uit tot het vergelijken van uitspraken en van de contexten<, zo staat te lezen in het voorwoord. Tussen de deels groteske afbeeldingen zijn teksten van Christoph Kuhn afgedrukt die tussen 1989 en 2013 zijn ontstaan en en de omwenteling in Duitsland als thema hebben, In zijn vroegere bijdrage Sprüche aus Asche – der Mächtigen Sprachohnmacht beschrijft Kuhn dat aan de afgebeelde SED-slogans weliswaar door de bevolking nauwelijks aandacht werd besteed maar dat zij niettemin effect sorteerden.
Kuhns terechte zorg geldt de verdringing van dit hoofdstuk uit de Duitse geschiedenis: Hoe meer tijd er verstrijkt, des te meer worden de herinneringen aan de DDR geïdealiseerd, in het bijzonder bij hen die zich indertijd aan het systeem hadden aangepast.
De afgebeelde spreuken zijn, zoals door Job voorzegd, tot zand verpulverd; of het verweer een lemen schild blijkt te zijn, en hoe wij ons ten opzichte van nieuwe en oude slogans moeten gedragen, mag iedereen zelf beslissen.
(Der Sonntag, 23 november 2014)

Der Turm zonder DDR-reclame
Der Turm van Uwe Tellkamp is een boek op grootformaat. Het lezen is een hele onderneming. Maar vlak na de vertoning van de tweedelige TV-serie voelden veel mensen zich ongemakkelijk. Want, zoals Marianne Birthler het formuleerde, schijnt de DDR voor sommige mensen terugblikkend steeds aantrekkelijker te worden. In hun herinnering was de DDR een mensvriendelijk, rechtvaardig en vreedzaam land. Wie zich niet beweegt, heeft niet door dat hij aan de ketting ligt.
Tellkamps familiedrama is nu door toneelschrijver John von Düffel voor het theater bewerkt. In deze speelperiode staat het in het Theater Vorpommern op het programma. In deze toneelversie, die ca. 3½ uur duurt, is weinig gelegenheid voor pathos en het typische DDR-gejuich. De hoofdfiguur is Christian Hoffmann, het alter ego van Tellkamp. Twee Stasi-spionnen verwijderen, eerst onopvallend, platen uit de rijweg, waardoor dusdanig veel gaten in het plaveisel ontstaan, dat Hoffmann uiteindelijk nog slechts als door een mijnenveld door het leugenachtige bestaan van de DDR kan balanceren.
Voorbeelden van meeloperij zijn er te over. Exemplarisch voor zo velen die niet nadachten, en zo een studieplaats voor geneeskunde bemachtigden.
Het zijn kleine vertellingen die het stuk bijeenhouden. Christian, de figuur die het hele gebeuren omspant, blijft de fijnzinnige, leergierig jongen, die zijn eigen gevecht tegen onrechtvaardigheid en leugenachtigheid voert, moet voeren, uiteindelijk voor iedereen.
(Mecklenburgische&Pommersche KZ, 30 november 2014)

(Ab Brandenburg, december 2014)

terug